Zatybrze

Zatybrze (Trastevere)

Zatybrze to bez wątpienia najbardziej klimatyczna i magnetyczna dzielnica Rzymu. Podczas gdy historyczne centrum po drugiej stronie rzeki onieśmiela monumentalnym antykiem, tutaj, wśród wąskich uliczek porośniętych bluszczem, rzymskich trattorii, pchlich targów i małych pracowni rzemieślniczych, bije autentyczne serce Wiecznego Miasta.

Zatybrze ma fascynującą, podwójną naturę. Za dnia to senny, pełen uroku średniowieczny labirynt, w którym pranie suszy się nad głowami przechodniów, a czas płynie leniwie. Wieczorem Trastevere zamienia się w tętniącą życiem, gwarną stolicę rzymskiego dolce vita i dobrej kuchni – mekkę dla smakoszy i młodzieży z całego świata. Mimo najazdu turystów, dzielnica ta w przedziwny sposób zdołała obronić swoją tożsamość i dumę.

Nazwa Trastevere pochodzi od łacińskiego Trans Tiberim, co oznacza dosłownie „Za Tybrem”. W okresie królewskim (753–509 p.n.e.) te tereny należały do odwiecznych wrogów Rzymu, Etrusków, którzy nazywali je Ripa Etrusca (etruskim brzegiem). Rzymianie podbili ten obszar głównie po to, by kontrolować rzekę z obu stron, jednak przez długi czas nie chcieli go zabudowywać. Jedynym łącznikiem z miastem był Pons Sublicius – prymitywny most wzniesiony na drewnianych palach, który w razie zagrożenia można było błyskawicznie rozebrać.

Sytuacja zmieniła się w czasach Republiki (od 509 r. p.n.e.). Bliskość rzeki sprawiła, że na Zatybrzu masowo osiedlali się rybacy, żeglarze oraz robotnicy portowi. Przez wieki była to dzielnica imigrantów z Bliskiego Wschodu. To tutaj od czasów republiki do późnego średniowiecza zamieszkiwała rzymska społeczność żydowska oraz syryjska. Dopiero cesarz August oficjalnie włączył ten rejon w granice administracyjne Rzymu jako XIV Region (Trans Tiberim).

Co ciekawe, obok ciasnych domostw biedoty, na zboczach tutejszych wzgórz swoje gigantyczne, luksusowe rezydencje i ogrody (Horti Caesaris) budowali najpotężniejsi Rzymianie – w tym Juliusz Cezar oraz słynna rzymska kurtyzana i arystokratka Klodia. Aby chronić te tereny przed najazdami plemion germańskich, w III wieku cesarz Aurelian otoczył Zatybrze potężnym systemem murów obronnych.

W średniowieczu dzielnica zamieniła się w gęsty, chaotyczny labirynt krętych i ślepych zaułków. Domy budowano tak ciasno, że z ich fasad wystawały drewniane zadaszenia i balkony (tzw. mignani), uniemożliwiające przejazd jakimkolwiek powozom. Nakazał je usunąć dopiero papież Sykstus IV pod koniec XV wieku. Ten sam papież rozpoczął wielką rewolucję drogową. Do tej pory ulice Zatybrza były bagniste i nieutwardzone. Najpierw wyłożono je cegłami, a z czasem charakterystyczną, czarną, bazaltową kostką brukową tzw. sanpietrini, po której do dziś spacerują mieszkańcy i turyści.