Bazylika św. Klemensa

Dlaczego warto tu przyjść?

Żadne inne miejsce w Wiecznym Mieście nie zilustruje Ci tak dobitnie archeologicznych warstw Rzymu. W ciągu niespełna godziny przechodzisz drogę od baroku i średniowiecza, przez wczesne chrześcijaństwo, aż po czasy pogańskich kultów i pożaru za czasów Nerona.

Jak dotrzeć do Bazyliki św. Klemensa?

Najłatwiej dotrzesz do Bazyliki św. Klemensa pieszo spod Koloseum. Z dalszych rejonów Rzymu możesz tutaj dojechać metrem, autobusem lub tramwajem.

• Metro: Skorzystaj z linii B (niebieskiej) i wysiądź na stacji Colosseo. Staja metra znajduje się w odległości 400 metrów od Bazyliki.
• Autobus: Do Bazyliki dojedziesz również autobusami linii 51, 85 i 87 (przystanek Labiciana).
• Tramwaj: Możesz także skorzystać z tramwajów linii 3 i 8 i wysiąść na przystanku Labiciana zlokalizowanym tuż przy Bazylice św. Klemensa.
• Pieszo: Najszybciej dotrzesz tutaj spod Koloseum. Idź wzdłuż ulicy Via di San Giovanni in Laterano, którą w 3 minuty dotrzesz do Bazyliki.

Na co zwrócić uwagę?

Zwiedzanie Bazyliki św. Klemensa

Zwiedzanie Bazyliki św. Klemensa możliwe jest codziennie. Wstęp do górnej bazyliki jest bezpłatny. Dodatkowo płatne jest wejście na wykopaliska. Bilet wstępu daje możliwość zwiedzania: Dolnej Bazyliki (IV w.), stanowiska archeologicznego (I w.), świątynię Mitry i budowle rzymskie.

W dniu wizyty należy stawić się przy wejściu 5 minut przed czasem wskazanym na bilecie. Ze względu na strukturę architektoniczną kompleksu, wykopaliska nie są dostępne dla osób na wózkach inwalidzkich. Na terenie wykopalisk archeologicznych obowiązek zakaz fotografowania.

Godziny zwiedzania

• od poniedziałku do soboty: od 09:00 do 12:30 (statnie wejście o 12:00) oraz od 14:00 do 18:00 (statnie wejście o 17:30)
• niedziele i święta: od 12:00 do 18:00 (ostatnie wejście o 17:30)

Bilety wstępu

• bilet normalny: 10,00 €
• bilet ulgowy: 5,00 €

Bilet ulgowy przysługuje uczniom i studentom do 26. roku życia. Bilet bezpłatny przysługuje dzieciom do 16. roku życia, a także osobom niepełnosprawnym i ich opiekunom.

Bazylika św. Klemensa (Basilica di San Clemente)

Spacerując ulicą Via di San Giovanni in Laterano łatwo przeoczyć niepozorną fasadę jednego z kościołów. Z zewnątrz wygląda on jak setki innych rzymskich kościółków. Wystarczy jednak przekroczyć progi Bazyliki św. Klemensa, aby odkryć jedno z najbardziej intrygujących miejsc na mapie Rzymu.

Wizyta tutaj uświadamia nam fascynującą prawdę: Rzym nie rozrastał się wyłącznie na boki. On rósł również do góry! Dzisiejsze ulice miasta znajdują się nawet kilkanaście metrów ponad poziomem starożytnej metropolii. Schodząc kolejno po schodach w dół, nie tylko schodzisz do podziemi bazyliki, ale dosłownie cofasz się w czasie o kolejne stulecia.

Poziom I

Naszą podróż zaczynamy na poziomie współczesnej ulicy, wchodząc przez szeroką bramę główną od strony Piazza di San Clemente. Ta widoczna dla każdego część kompleksu sakralnego została wzniesiona na początku XII wieku za pontyfikatu papieża Paschalisa II. Świątynia powstała w miejscu starszego kościoła, który w 1084 roku został doszczętnie zniszczony podczas krwawego najazdu Normanów (wikingów).

Warto tu zwrócić uwagę na mozaikę absydalną „Apoteoza Krzyża Świętego”. Uważa się, że autor wzorował się na wcześniejszej mozaice, która przepadła podczas najazdu Normanów. Krzyż ukazany jest tu jako drogocenny klejnot i Drzewo Życia, z którego wypływają cztery ewangeliczne rzeki sycące jelenie (wiernych). Co ciekawe, dodano tu postać ukrzyżowanego Chrystusa. W XII wieku w sztuce sakralnej zaczęto umieszczać Zbawiciela bezpośrednio na krzyżu, odchodząc od wcześniejszego ukazywania Go wyłącznie jako Zmartwychwstałego.

Zwróć również uwagę na Schola Cantorum, która w dawnej liturgii służyła jako wydzielone miejsce dla chóru i lektorów. Spora część tego obiektu, podobnie jak ambony, bogato zdobiony świecznik paschalny oraz majestatyczne cyborium (baldachim) nad ołtarzem głównym, została wydobyta ze zniszczonego kościoła z IV wieku i powtórnie wykorzystana przez XII-wiecznych budowniczych.

Poziom II

Zejście po pierwszych schodach to skok o kilkaset lat wstecz. Trafiamy do podziemi, które odkopano w XIX wieku. Zobaczysz tu doskonale zachowane ściany kościoła z IV wieku. Starożytne freski z IX i XI wieku opowiadają niezwykłą legendę o cudach św. Klemensa (papieża-męczennika z końca I wieku n.e., patrona bazyliki) oraz historię św. Aleksego. W bocznej nawie pierwotnego kościoła znajduje się skromny ołtarz z relikwiami św. Cyryla. Obecność grobu świętego właśnie tutaj nie jest przypadkowa. To święci bracia Cyryl i Metody przywieźli do Rzymu z Konstantynopola odnalezione na Krymie szczątki św. Klemensa, a sam Cyryl przed śmiercią zażyczył sobie, by pochowano go w tej właśnie bazylice.

Poziom III

Kolejny krok w dół przynosi najwięcej emocji. Schodzimy około kilkunastu metrów pod poziom współczesnego Rzymu, bezpośrednio do struktur z II i I wieku n.e., które ukazują całkowicie przedchrześcijańskie oblicze tego obszaru. Panuje tu chłód, specyficzny zapach wilgoci i surowy, antyczny klimat.

Znajduje się tu wykuta w kamieniu sala z ołtarzem boga Mitry. Ten perski kult solarny był rywalem wczesnego chrześcijaństwa i cieszył się popularnością w Rzymie, zwłaszcza wśród rzymskich legionistów, którym obiecywał zmartwychwstanie. Budowanie chrześcijańskich kościołów bezpośrednio na dawnych mitreach było powszechną praktyką w IV wieku i było symbolem triumfu nowej wiary nad pogańskimi bóstwami.

Druga z zachowanych na tym poziomie budowli przypomina rzymskie horreum (magazyn). Archeolodzy zidentyfikowali ją jako Moneta Caesaris, oficjalną mennicę cesarską, którą za czasów cesarza Domicjana przeniesiono tutaj z Kapitolu.

Podziemny potok

Gdy staniesz w najgłębszych partiach trzeciego poziomu, nadstaw uważnie ucha. Zza kraty w podłodze usłyszysz wyraźny szum wody. To podziemny potok, który od tysięcy lat niezmiennie spływa ze wzgórz Lateranu i Eskwilinu w kierunku Koloseum, Forum Romanum i Tybru.

Na początku XX wieku irlandzcy dominikanie przekopali pod kościołem specjalny tunel odwadniający, łącząc ten podziemny ciek ze słynnym starożytnym kanałem ściekowym Cloaca Maxima, który do dziś osusza fundamenty świątyni. Na samym dnie wykopu archeolodzy odkryli spalone fragmenty budynków z okresu schyłku Republiki, które obróciły się w popiół podczas wielkiego pożaru Rzymu w 64 roku n.e. za czasów cesarza Nerona.

Gdzie ruszyć dalej?

Po zwiedzeniu podziemi Bazyliki św. Klemensa warto się wybrać na dalsze odkrywanie historycznego centrum Rzymu. Masz do wyboru: Bazylikę św. Jana na Lateranie (1200 m / 15 minut pieszo) lub Domus Aurea (400 m / 6 minut pieszo).